Wieki milczenia

Po najezdzie Arabow na Persje Sasanidow w VII w. nadeszly lata niewoli trwajace az do polowy IX w. Wtedy kraj wydobyl sie z pelnej zaleznosci od najezdzcy, po dwoch wiekach niemocy. Termin ten przyjal sie w iranskiej historiografii, acz nie jest precyzyjny w zadnej ze swoich dwoch czesci, poniewaz zadna cezura czasowa nie okresla scisle owego okresu, ani tez nie mozna mowic o pelnym zniknieciu wowczas kulturalnego i politycznego zycia Persow, ani o braku ich udzialu w zyciu publicznym Bliskiego Wschodu. Polityka arabskiego kalifatu miala na celu zniszczenie dawnych struktur spolecznych, ideologicznych i kulturalnych oraz narzucenie nowego ladu, zgodnie z interesami zdobywcow. Persowie, starajac sie ocalic resztki dorobku z dawnych lat, przylaczali sie do wszystkich dysput toczacych sie wsrod muzulmanow, jesli ideologiczni przeciwnicy, heretycy badz insurgenci dzialali na terenie etnicznie perskim. Dla perskiej kultury byla to walka o przetrwanie. Persowie, niemajacy wlasnego panstwa, nie byli w stanie przeciwstawic sie arabskiej przemocy bezposrednio, musieli szukac innych drog. Wydawalo sie, ze zrezygnowali juz z dzialalnosci scisle politycznej skierowanej wprost przeciwko nowym wladzom. Starali sie jedynie utrzymac, jesli bylo to mozliwe, dawne pozycje spoleczne i majatkowe. Na to wskazuja zrodla. Mimo tej politycznej biernosci, pamiec o dawnych czasach i owczesnych osiagnieciach ich panstwa i narodu trwala, podobnie jak tradycja literacka. Wskazuje na to renesans politycznego i kulturalnego odrodzenia Persji w X i XI w., a wiec w czasach bezposrednio nastepujacych po wiekach pozornego milczenia, co byloby niemozliwe, gdyby "wieki milczenia" istotnie byly czasem ogolnego marazmu i bezczynnosci. Bogdan Skladanek jest profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Warszawskiego, wykladowca historii Iranu na Wydziale Orientalistycznym UW, autorem wielu publikacji na temat sredniowiecznej Persji.